Łomżyński cmentarz przy ulicy Mikołaja Kopernika to miejsce szczególne na mapie miasta. Od ponad dwóch stuleci spoczywają tu kolejne pokolenia mieszkańców Łomży i Ziemi Łomżyńskiej. Zabytkowe nagrobki, stare rzeźby i kamienne epitafia to świadectwa nie tylko przemijania, ale również bezcenny zapis lokalnej historii. Od ponad czterech dekad, o zachowanie tego dziedzictwa, dbają organizatorzy i wolontariusze kwesty „Ratujemy Łomżyńskie Zabytki Cmentarne”. Tegoroczna edycja ponownie pokazała, że pamięć o przeszłości i troska o historyczne dziedzictwo wciąż łączą mieszkańców.

225 lat historii łomżyńskiej nekropolii

Historia zabytkowego cmentarza przy ulicy Mikołaja Kopernika sięga 1801 roku. To właśnie wtedy powstała nekropolia, która przez kolejne dziesięciolecia stała się miejscem spoczynku wielu pokoleń mieszkańców miasta i okolic. Spacerując alejkami starego cmentarza, można dostrzec różnorodność form nagrobnych, kunszt dawnych rzemieślników i artystów oraz ślady historii zapisane w kamieniu. Znajdują się tu zarówno skromne mogiły, jak i okazałe grobowce, zabytkowe kaplice oraz nagrobki ozdobione rzeźbami i symbolicznymi motywami.

Wśród spoczywających na łomżyńskim cmentarzu są osoby ważne dla historii i kultury regionu, a jedną z nich jest Jakub Waga, wybitny botanik, autor „Flory Polskiej” i zasłużony pedagog. Spoczywa tu również Feliks Bernatowicz, pisarz związany z Łomżą. Każdy z tych grobów to osobna historia. Razem tworzą niezwykłą opowieść o ludziach, którzy przez lata budowali tożsamość miasta, rozwijali jego kulturę, naukę i życie społeczne.

Ponad cztery dekady ratowania zabytków

Tradycja kwesty „Ratujemy Łomżyńskie Zabytki Cmentarne” sięga 1984 roku. Od tego czasu inicjatywa stanowi jedno z najważniejszych przedsięwzięć społecznych związanych z ochroną lokalnego dziedzictwa historycznego. Organizatorem zbiórki jest Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, a funkcję „szefa sztabu” kwesty, od wielu lat pełni Józef Babiel – społecznik, instruktor harcerski i prezes stowarzyszenia. Jego zaangażowanie oraz praca kolejnych pokoleń wolontariuszy sprawia, że akcja nieprzerwanie przypomina o konieczności ratowania historycznych nagrobków.

Efekty wieloletniej działalności są imponujące. Dzięki środkom pozyskiwanym podczas zbiórek udało się już odnowić 310 cennych obiektów zabytkowych. Nie oznacza to jednak końca pracy, ponieważ na swoją kolej wciąż czeka ponad 200 zabytkowych nagrobków, które wymagają specjalistycznych prac konserwatorskich. Prace prowadzone są pod nadzorem konserwatorskim, a wybór przeznaczonych do odnowienia nagrobków odbywa się we współpracy z administratorem cmentarza oraz służbami ochrony zabytków.

Trzy dni wspólnego kwestowania

Tegoroczna kwesta odbywała się w dniach 31.10.2026-2.11.2026. Przez trzy dni, przy wejściach na łomżyńską nekropolię, można było spotkać wolontariuszy, którzy zachęcali odwiedzających do wsparcia inicjatywy. 1 listopada – wolontariusze zbierali do puszek przy każdym wejściu na cmentarz, zaś 31 października i 2 listopada – do skarbon stacjonarnych umiejscowionych przy niektórych wejściach.

W akcję zaangażowało się ponad stu kwestujących, wśród których znaleźli się przedstawiciele różnych środowisk społecznych, osoby związane z Towarzystwem Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, samorządowcy oraz mieszkańcy, którzy postanowili poświęcić swój czas na rzecz ratowania wspólnego dziedzictwa. Kwestowały także osoby przyjezdne, a każda wrzucona do puszki moneta i każdy banknot to symbol pamięci oraz troski o historię Łomży. Dla wielu osób odwiedzających groby bliskich wsparcie kwesty stało się już wieloletnią tradycją.

Trzy dni kwestowania przyniosły wymierne efekty finansowe. Szczegółowe zestawienie zebranych środków przedstawia się następująco. W sumie ok. stu kwestarzy zebrało 79.531,75 zł. Pierwszego dnia, w sobotę: 9.625,40 zł, następnego dnia: 61.923,64 zł a ostatniego – 7.982,68 złotych oraz 1 euro i 55 lirów tureckich.

Młode pokolenie również pamięta. 11-letnia Natalia wśród kwestujących

Szczególnie budujący jest fakt, że w działania na rzecz ratowania łomżyńskich zabytków angażują się również bardzo młodzi ludzie. Obecność dzieci przy łomżyńskiej nekropolii to piękny przykład tego, że wrażliwość na historię i potrzeba pomagania nie zależą od wieku ani miejsca zamieszkania.

– „Udział w kweście był dla mnie ciekawym i ważnym przeżyciem. Czułam radość, że mogę pomagać w zbieraniu pieniędzy na odnowę pomników. – mówiła Niezależnym Mediom Podlasia 11 letnia Natalia Wszeborowska z Konstancina-Jeziornej – Byłam dumna, że mogę zrobić coś dobrego dla innych i przyczynić się do zachowania pamięci o zmarłych”.

Ta wypowiedź pokazuje, jak ważne jest przekazywanie kolejnym pokoleniom szacunku do historii i pamięci o tych, którzy byli przed nami. Zaangażowanie tak młodych osób daje nadzieję, że idea ratowania zabytkowej nekropolii będzie kontynuowana również w przyszłości.

Pamięć, której nie można pozostawić zapomnieniu

Łomżyński cmentarz przy ulicy Kopernika to coś więcej niż miejsce pochówku. To część historii miasta, świadectwo jego rozwoju, przemian społecznych i losów kolejnych pokoleń mieszkańców. Zabytkowe nagrobki przypominają o ludziach, których nazwiska i dokonania nie powinny zniknąć z pamięci. Kwestę „Ratujemy Łomżyńskie Zabytki Cmentarne” można więc postrzegać jako znacznie więcej, niż coroczną zbiórkę pieniędzy. To wspólne przedsięwzięcie mieszkańców, społeczników i wolontariuszy, których łączy przekonanie, że lokalne dziedzictwo należy chronić i przekazywać następnym pokoleniom.

Dzięki ich zaangażowaniu kolejne zabytkowe pomniki odzyskują dawny blask, a historie zapisane w kamieniu pozostają częścią tożsamości Łomży. Bo pamięć o przeszłości nie powinna kończyć się wraz z odejściem kolejnych pokoleń. Powinna być pielęgnowana przez tych, którzy przychodzą po nich.

Wszystkie zdjęcia: https://fotodabrowski.eu/index.php?/category/247